Page 14 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 78 ฉบับที่ 3 กรกฎาคม - กันยายน 2568

การเปลี่ยนผ่านจากถนนสู่ราง: โอกาสลดต้นทุนโลจิสติกส์ และความท้าทายของผู้ประกอบการไทย

3. แนวคิดและวิธีการศึกษา

3.1 แนวคิด “Modal Shift” และ “Total

Logistics Cost”
การเปลี่ยนรูปแบบการขนส่ง (Modal Shift) หมายถึงการปรับ

เปลี่ยนสัดส่วนการขนส่งสินค้าและผู้โดยสารจากรูปแบบหนึ่งไปสู่
รูปแบบอื่นที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืนกว่า ในบริบทของบทความนี้
การเปลี่ยนจากการพึ่งพาการขนส่งทางถนนมาใช้ระบบทางราง ซึ่ง
มีต้นทุนต่อหน่วยต�่ากว่าเมื่อระยะทางไกลและสามารถรองรับ
ปริมาณสินค้าจ�านวนมากได้อย่างต่อเนื่อง ถือเป็นกรณีศึกษาหลัก
ของ Modal Shift การน�าแนวคิดนี้มาประยุกต์ใช้ช่วยลดความ

แออัดบนถนน ลดภาระค่าเชื้อเพลิง และเสริมศักยภาพให้กับโครง
ข่ายโลจิสติกส์โดยรวม การเปลี่ยนรูปแบบการขนส่ง (Modal Shift)
ได้รับการศึกษาอย่างกว้างขวางทั้งในเชิงนโยบายและการวิเคราะห์ ต้นทุนโลจิสติกส์รวมได้มากน้อยเพียงใด โดยใช้ข้อมูลสัดส่วน
[14]
ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจ Liu & Jia (2025) ปริมาณการขนส่งในแต่ละรูปแบบคูณกับอัตราต้นทุนต่อหน่วย เพื่อ
ได้ศึกษากลไกการส่งเสริมการเปลี่ยนจากถนนสู่ระบบรางด้วยแบบ หาค่าต้นทุนรวมของประเทศภายใต้กรณีต่าง ๆ และน�าไปเปรียบเทียบ

จ�าลองด้านเศรษฐศาสตร์ พบว่าการให้เงินอุดหนุนในระยะแรกและ ประสิทธิผลในการลดภาระค่าใช้จ่ายของระบบขนส่งไทยโดยรวม
ถอนเงินอุดหนุนอย่างค่อยเป็นค่อยไป สามารถสร้างแรงจูงใจให้ งานวิจัยด้านนี้ เช่น การน�าเสนอโมเดลค�านวณ TLC เพื่อเปรียบเทียบ
ผู้ประกอบการและผู้ส่งสินค้าเปลี่ยนมาใช้รางได้อย่างมีประสิทธิภาพ รูปแบบการขนส่ง โดยสรุปว่า “Total Logistics Cost =
[16]
[15]
นอกจากนี้ Raza et al. (2020) ได้ศึกษาปริมาณการขนส่งสินค้า Transportation Cost + Inventory Holding Cost + Ordering
รวมในสหภาพยุโรป (EU28) มีปริมาณอยู่ที่ 3,661 พันล้านตัน Cost” และแสดงกรณีศึกษาการเลือกรูปแบบการขนส่งที่ลด TLC
[17]
กิโลเมตร โดยการขนส่งทางถนนครองสัดส่วนเกือบครึ่งหนึ่งของ ได้ต�่าสุด งานทบทวนของ Akoudad & Jawab (2018) ประเมิน
ตลาด (49.3% ในปี ค.ศ. 2016 เพิ่มจาก 45.3% ของปี ค.ศ. 1995) วิธีการวัดต้นทุนโลจิสติกส์ทั้งในระดับจุลภาคและมหภาค ระบุ

ในขณะที่ส่วนแบ่งของ Short Sea Shipping (SSS) ลดลงเล็กน้อย ปัญหาการเข้าถึงข้อมูลและเสนอโครงสร้างต้นทุนที่ครอบคลุมเพื่อ
จาก 32.7% ในปี ค.ศ. 1995 มาอยู่ที่ 32.3% ในปี ค.ศ. 2016 แม้ ใช้สนับสนุนนโยบายการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน
จะมียุทธศาสตร์ส่งเสริมให้เกิด Modal Shift มาอย่างต่อเนื่อง แต่

ส่วนแบ่งการขนส่งทางถนนใน EU ยังคงเพิ่มขึ้น ขณะเดียวกันงาน 3.2 วิธีการศึกษา
วิจัยส่วนใหญ่ยังจ�ากัดอยู่ในพื้นที่ยุโรป จึงมีช่องว่างส�าคัญในการ การวิเคราะห์และประมาณการต้นทุนการขนส่งที่ลดได้จาก

ส�ารวจประสิทธิภาพและอุปสรรคของ Modal Shift ในบริบท แนวคิดการเปลี่ยนรูปแบบการขนส่ง (Modal Shift) เป็นการ
ภูมิภาคอื่น ๆ รวมทั้งควรมีกรณีศึกษาเฉพาะและเชิงลึกที่ต้องใช้ วิเคราะห์เปรียบเทียบต้นทุนการขนส่งจากกรณีฐาน (Base Case)
ข้อมูลเชิงปริมาณในระดับเส้นทางการขนส่ง กับต้นทุนการขนส่งจากกรณีมีการด�าเนินการเปลี่ยนรูปแบบการ
ต้นทุนโลจิสติกส์รวม (Total Logistics Cost : TLC) คือผลรวม ขนส่ง (Modal Shift) โดยสัดส่วนการขนส่งสินค้าในแต่ละรูปแบบ
ของค่าใช้จ่ายทุกองค์ประกอบที่เกิดขึ้นในกระบวนการโลจิสติกส์ ในประเทศคูณด้วยต้นทุนการขนส่งของแต่ละรูปแบบ จากนั้น
ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง เช่น ต้นทุนการขนส่ง (Transportation ประมาณการสัดส่วนต้นทุนการขนส่งต่อ GDP ของทั้งสองกรณี โดย

Cost) ต้นทุนการจัดเก็บสินค้าคงคลัง (Inventory Holding Cost) ใช้ข้อมูลต้นทาง-ปลายทาง (Origin-Destination: O-D) ในการขนส่ง
ต้นทุนการจัดการและบริหาร (Administrative Cost) ตลอดจน สินค้า จากหน่วยงานที่จัดเก็บข้อมูล ประกอบด้วย ทางถนน
ต้นทุนแฝง (Hidden Cost) จากความล่าช้าและความไม่แน่นอน ใช้ข้อมูล O-D จากส�านักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร
ของห่วงโซ่อุปทาน ในกรอบงานวิจัยนี้ เน้นวิเคราะห์เฉพาะส่วน (สนข.) และทางรางใช้ข้อมูล O-D จากการรถไฟแห่งประเทศไทย
ของต้นทุนการขนส่งสินค้าต่อ GDP (Logistics Cost to GDP (รฟท.) ที่มีข้อมูลด้านต้นทาง-ปลายทาง ประเภทสินค้า และปริมาณ

Ratio) เพื่อเปรียบเทียบว่าการส่งเสริม Modal Shift จะช่วยลด การขนส่งสินค้า (ตัน) โดยขั้นตอนการวิเคราะห์ มีดังนี้

14 ปีที่ 78 ฉบับที่ 3 กรกฎาคม - กันยายน 2568 l วิศวกรรมสาร