Page 18 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568

PM2.5 ความเสี่ยงต่อสุขภาพ มลพิษสิ่งแวดล้อม และกลยุทธ์การจัดการเชิงวิศวกรรม

(Urban haze) ในมหานครหลายแห่งทั่วโลก รวมถึงกรุงเทพมหานครที่มีปริมาณ VOCs
จากการขนส่งสูง

3. บริบทแหล่งก�าเนิดฝุ่นในไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีความซับซ้อนด้านการเกิดมลพิษทางอากาศ เนื่องจาก

มีทั้งการเผาในที่โล่ง การขยายตัวของเมือง และกระบวนการอุตสาหกรรมที่เพิ่มขึ้นอย่าง
ต่อเนื่อง ปัจจัยเหล่านี้ท�าให้ระดับ PM และ PM ในหลายพื้นที่สูงเกินมาตรฐานของ
10 2.5
องค์การอนามัยโลกอย่างสม�่าเสมอ ในประเทศไทย แหล่งก�าเนิดส�าคัญประกอบด้วย
1. การเผาในที่โล่งในฤดูเก็บเกี่ยวของภาคเหนือและภาคอีสาน
2. การจราจรติดขัดในกรุงเทพมหานครและเมืองใหญ่
3. การฟุ้งกระจายของฝุ่นดินและการก่อสร้าง

4. การปล่อยมลพิษจากโรงงานอุตสาหกรรมริมชายฝั่งและเขตนิคมอุตสาหกรรม
การศึกษาชี้ให้เห็นว่าภาคเหนือของไทยได้รับผลกระทบจากหมอกควันข้ามแดนอย่าง
ต่อเนื่อง ขณะที่ภาคตะวันออกได้รับผลกระทบจากโรงงานอุตสาหกรรมที่มีการปล่อย
อนุภาคโลหะหนักและ VOCs ในปริมาณมาก (Nakyai, Polyong, Kongsombatsuk,
Boonnuk, & Thetkathuek, 2025) การควบคุมแหล่งก�าเนิดของฝุ่นในภูมิภาคนี้จึงต้อง

อาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศ มาตรการบังคับใช้กฎหมายที่เข้มงวดขึ้น และการ
ปรับปรุงเทคโนโลยีควบคุมมลพิษในภาคยานยนต์และอุตสาหกรรม

ผลกระทบต่อสุขภาพระยะสั้นและระยะยาวของฝุ่น:
การวิเคราะห์เชิงวิชาการ

มลพิษทางอากาศโดยเฉพาะฝุ่นละออง (Particulate Matter: PM) เป็นหนึ่งในปัจจัย
ด้านสิ่งแวดล้อมที่มีผลกระทบต่อสุขภาพมนุษย์มากที่สุดในปัจจุบัน โดยเฉพาะอนุภาค
ขนาดเล็ก เช่น PM , PM และอนุภาคขนาดละเอียดมากหรือ Ultrafine Particles
10 2.5
(UFPs) ที่มีขนาดเล็กกว่า 0.1 ไมครอน (Polichetti, Cocco, Spinali, Trimarco, &
Nunziata, 2009) อนุภาคเหล่านี้มีความสามารถในการแทรกซึมลึกเข้าสู่ระบบทางเดิน

หายใจและเข้าสู่กระแสเลือดได้ง่าย อีกทั้งยังมีองค์ประกอบหลายชนิดที่เป็นอันตราย
เช่น โลหะหนัก สารประกอบคาร์บอน สารอินทรีย์กึ่งระเหย และโพลีไซคลิกอะโรเมติก
ไฮโดรคาร์บอน (PAHs) ซึ่งล้วนมีศักยภาพในการก่อให้เกิดการอักเสบ การกลายพันธุ์ และ
การท�าลายเนื้อเยื่อ การสัมผัสอนุภาคฝุ่นจึงก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพทั้งแบบ
เฉียบพลันและแบบเรื้อรัง ส่งผลต่อระบบอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายอย่างกว้างขวาง
ผลกระทบด้านสุขภาพในระยะสั้นของฝุ่นมักเกิดขึ้นภายในไม่กี่ชั่วโมงจนถึงหลายวัน

หลังจากการสัมผัส โดยเกิดได้ทั้งในประชากรทั่วไปและรุนแรงเป็นพิเศษในกลุ่มเสี่ยง เช่น
เด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผู้ป่วยโรคหอบหืด โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) และผู้ป่วย
โรคหัวใจ (Ni, Su, Burnett, Guo, & Cheng, 2024) เมื่ออนุภาคฝุ่นเข้าสู่ร่างกายจะท�าให้
เยื่อบุทางเดินหายใจเกิดการระคายเคือง เกิดอาการไอ เจ็บคอ น�้ามูกไหล และแน่นหน้าอก
อนุภาค PM สามารถผ่านเข้าสู่ถุงลมปอด ท�าให้เกิดการอักเสบเฉียบพลัน ส่งผลให้
2.5
หลอดลมหดตัวและท�าให้การแลกเปลี่ยนก๊าซลดลง นอกจากนี้ยังพบว่าในผู้ป่วยโรคหอบ

18 ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568 l วิศวกรรมสาร