Page 21 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568

PM2.5 ความเสี่ยงต่อสุขภาพ มลพิษสิ่งแวดล้อม และกลยุทธ์การจัดการเชิงวิศวกรรม

ซึ่งสามารถลดปริมาณ PM ที่เกิดจากฝุ่นดินและฝุ่นสะสมผิวทาง ฝุ่นละออง ก๊าซพิษ และสารอินทรีย์ระเหย ซึ่งมีผลกระทบ
10
ได้อย่างมีนัยส�าคัญ ต่อสุขภาพอย่างมีนัยส�าคัญในระดับชุมชน โรงงาน และพื้นที่เมือง
ในภาคอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ การติดตั้งระบบดักจับฝุ่นที่ ในสภาพแวดล้อมภายในอาคาร มาตรการทางวิศวกรรมมุ่งเน้น
ปล่องปล่อย (Stack emission control) เช่น ESP และ fabric ที่การควบคุมและลดการสัมผัสอนุภาคและก๊าซที่เกิดจากกิจกรรม
filter เป็นหัวใจของการควบคุมทางวิศวกรรมที่ต้นทาง ช่วยลดการ ภายใน เช่น งานอุตสาหกรรม การใช้สารเคมี การท�าอาหาร หรือ

ปล่อยมวลฝุ่นเข้าสู่บรรยากาศโดยตรง (Bhuiyan, 2020) ส่วนใน การโยกย้ายวัสดุฝุ่นฟุ้ง โดยเทคนิคที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดคือ
พื้นที่โล่งหรือเหมืองเปิดหน้า การใช้ Wind fence และการ การควบคุมมลพิษที่ต้นทางผ่านระบบดูดอากาศเฉพาะที่ (local
ออกแบบภูมิทัศน์เพื่อลดความเร็วลมบริเวณผิวดินมีบทบาทส�าคัญ exhaust ventilation) ซึ่งออกแบบให้สามารถดักจับฝุ่นและ
ในการลดการฟุ้งกระจายของฝุ่นจากลานเก็บวัตถุดิบ ระบบรดน�้า ไอระเหยก่อนที่จะแพร่กระจายเข้าสู่พื้นที่ท�างาน การใช้ฮูดแบบ
ถนนอัตโนมัติและการใช้สารยึดจับฝุ่น (Dust suppressants) ยัง Slot hood, canopy hood หรือ Push-pull ventilation ช่วยเพิ่ม
ช่วยลดการฟุ้งกระจายของฝุ่นจากการขนส่งวัสดุจ�านวนมาก ประสิทธิภาพการดักจับตามประเภทของกระบวนการ นอกจากนี้

นอกจากนี้ การติดตั้งเครือข่ายเซนเซอร์ตรวจวัดคุณภาพอากาศ ระบบกรองอากาศยังเป็นองค์ประกอบส�าคัญ เช่น ตัวกรอง
กลางแจ้งแบบ real-time ช่วยให้สามารถปรับมาตรการทาง ประสิทธิภาพสูงประเภท HEPA และ ULPA ส�าหรับดักจับอนุภาค
วิศวกรรมและเชิงนโยบายได้ทันเหตุการณ์ เช่น การปรับความถี่ ละเอียดระดับ PM หรือเล็กกว่า ขณะที่ activated carbon
2.5
ในการล้างถนน การควบคุมจราจรเฉพาะช่วงวิกฤต และการบริหาร filter ใช้ส�าหรับก๊าซอินทรีย์ระเหย ระบบท�าความสะอาดอากาศ
จัดการการก่อสร้างในพื้นที่เมือง (Olawade et al., 2024) แบบไฟฟ้าสถิต (Electrostatic Precipitator) ก็ยังเป็นตัวเลือก

พื้นที่สีเขียวและป่าชานเมือง (Green buffer zones) เป็น ในพื้นที่ที่มีอนุภาคมากแต่ความชื้นไม่สูงเกินไป
มาตรการทางวิศวกรรมเชิงนิเวศ (Ecological engineering) การจัดการการไหลเวียนอากาศในอาคาร (Ventilation
ที่สามารถลดมลพิษในชุมชน (Paudel & States, 2023) โดยผิวใบ engineering) เป็นอีกหนึ่งกลไกส�าคัญ การใช้ระบบระบายอากาศ
และโครงสร้างของพืชสามารถดักจับอนุภาคฝุ่นและดูดซับก๊าซ แบบ Mechanical ventilation ที่มีการควบคุมความดันระหว่าง
ได้ในระดับหนึ่ง การออกแบบ Urban forest corridors และแผงพืช ห้อง เช่น การใช้ห้องความดันลบส�าหรับพื้นที่ที่เกิดมลพิษสูง และ
แนวตั้งบริเวณริมถนนยังมีบทบาทลดความเข้มข้นของ PM ในพื้นที่ ห้องความดันบวกส�าหรับพื้นที่สะอาด เช่น ห้องผู้ป่วย ห้องควบคุม
ที่ประชาชนใช้ชีวิตประจ�าวัน การออกแบบเมืองให้มีการไหลเวียน หรือห้องปฏิบัติการ ช่วยลดการแพร่กระจายของมลพิษภายใน

ของอากาศที่ดี เช่น การเปิดทิศทางลม City ventilation corridor อาคาร การใช้ระบบ HVAC ที่มีตัวกรองหลายระดับ พร้อมระบบ
ผ่านการก�าหนดต�าแหน่งอาคารสูงและพื้นที่ว่างเป็นอีกหนึ่ง ควบคุมปริมาณอากาศหมุนเวียนอัตโนมัติ ท�าให้สามารถลดความ
มาตรการเชิงวิศวกรรมที่มีผลลดมลพิษฝุ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ เข้มข้นของมลพิษภายในลงอย่างต่อเนื่อง ส่วนในการใช้งานทั่วไป
มาตรการทางวิศวกรรมในระดับเมืองเหล่านี้เมื่อท�างานร่วมกับ เช่น อาคารส�านักงานและโรงเรียน สามารถเพิ่มประสิทธิภาพ
การก�ากับดูแลเชิงนโยบายและระบบข้อมูลคุณภาพอากาศ จะสร้าง การควบคุมฝุ่นได้ด้วยการเลือกใช้วัสดุปูพื้นที่ลดการกักเก็บฝุ่น

ระบบการป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูง สามารถลดการสัมผัสฝุ่นของ การออกแบบให้สะอาดง่ายและไม่ก่อให้เกิดการสะสมของอนุภาค
ประชาชนในวงกว้าง ส่งเสริมคุณภาพชีวิต และลดภาระโรคเรื้อรัง รวมถึงการควบคุมความชื้น เพื่อป้องกันการเกิดเชื้อรา ซึ่งเป็นแหล่ง
ที่เกิดจากฝุ่นในระยะยาว การประยุกต์ใช้แนวทางเหล่านี้จึงเป็น มลพิษทางชีวภาพอีกชนิดหนึ่ง
แก่นส�าคัญของการบริหารจัดการมลพิษในศตวรรษที่ 21 ที่ผสาน ในส่วนของการควบคุมมลพิษภายนอกอาคาร มาตรการทาง
งานวิศวกรรม เทคโนโลยี และสาธารณสุขเข้าด้วยกันอย่างเป็น วิศวกรรมมีความซับซ้อนมากกว่าเนื่องจากมีพื้นที่เปิดกว้างและ
ระบบและยั่งยืน มลพิษมาจากหลายแหล่ง ทั้งการคมนาคม การก่อสร้าง อุตสาหกรรม

การควบคุมมลพิษทางอากาศด้วยมาตรการทางวิศวกรรม และการสลายตัวของฝุ่นบนผิวถนน การควบคุมที่ต้นทางเริ่มจาก
(Engineering Control) ถือเป็นหัวใจส�าคัญของระบบการจัดการ การพัฒนาและปรับเปลี่ยนเทคโนโลยีการเผาไหม้ เช่น การใช้
คุณภาพอากาศทั้งในอาคารและภายนอกอาคาร เนื่องจากเป็น เครื่องยนต์ประสิทธิภาพสูง ระบบกรองไอเสีย Particulate filter
มาตรการที่ควบคุมที่ “ต้นทาง” และ “เส้นทางการแพร่กระจาย” การเปลี่ยนเป็นรถยนต์ไฟฟ้า รวมถึงการใช้เชื้อเพลิงสะอาดที่ลดการ
ของมลพิษ โดยไม่ต้องพึ่งพาพฤติกรรมมนุษย์ ท�าให้เกิดความ สร้างอนุภาคขนาดเล็ก การจัดการสถานที่ก่อสร้างให้มีระบบสเปรย์

ต่อเนื่อง ความเสถียร และความแม่นย�าในการลดมลพิษ เช่น น�้าลดฝุ่น การปิดครอบพื้นที่ตัด เจาะ และทุบ การใช้แผงกันลม

วิศวกรรมสาร l ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568 21