Page 16 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568
P. 16
PM2.5 ความเสี่ยงต่อสุขภาพ มลพิษสิ่งแวดล้อม และกลยุทธ์การจัดการเชิงวิศวกรรม
โลก (WHO) อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในเมืองอุตสาหกรรม (Cr(VI)) เป็นสารก่อมะเร็งตามการจัดประเภทของ IARC (Bootdee,
เขตชุมชนหนาแน่น และบริเวณที่มีการจราจรติดขัด ซึ่งมักพบระดับ Sillapapiromsuk, & Kawichai, 2025; Khoshakhlagh,
โลหะหนักสูงกว่าเขตชนบท เนื่องจากมีการปล่อยมลพิษจากยาน Ghobakhloo, & Gruszecka-Kosowska, 2024)
พาหนะและแหล่งอุตสาหกรรมเป็นหลัก (Ahmad et al., 2025) สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความจ�าเป็นในการศึกษา
โลหะหนักในฝุ่นละอองถือเป็นสารอันตราย เนื่องจากไม่ รูปแบบการเกิดฝุ่นปนเปื้อนโลหะหนัก การแพร่กระจาย การตก
สามารถย่อยสลายทางชีวภาพ (non-biodegradable) และ สะสม และผลกระทบต่อสุขภาพในบริบทของพื้นที่ต่าง ๆ เพื่อให้
สามารถสะสมในร่างกายมนุษย์ได้ (bioaccumulation) รวมถึง สามารถพัฒนาแนวทางการจัดการและควบคุมมลพิษได้อย่างมี
สามารถเพิ่มความเข้มข้นผ่านสายอาหาร (biomagnification) ประสิทธิภาพ การบูรณาการองค์ความรู้ด้านสิ่งแวดล้อม สารพิษ
(Kotnala et al., 2025) โดยเฉพาะโลหะที่มีความเป็นพิษสูงอย่าง โลหะหนัก การประเมินความเสี่ยง และเทคโนโลยีควบคุมมลพิษ
ตะกั่ว แคดเมียม และสารหนู เมื่อมนุษย์สัมผัสหรือสูดดมฝุ่นละออง จึงมีความส�าคัญอย่างยิ่งต่อการวางนโยบายและมาตรการป้องกัน
ที่ปนเปื้อนโลหะหนัก อนุภาคที่มีขนาดเล็กกว่า 2.5 ไมครอน ที่เหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงต่อสุขภาพของประชาชนและสร้าง
สามารถแทรกซึมเข้าสู่ถุงลมปอด และบางส่วนสามารถเข้าสู่กระแส สภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและยั่งยืนในระยะยาว
เลือด น�าไปสู่การสะสมในอวัยวะส�าคัญ เช่น ไต ตับ กระดูก และ
ระบบประสาทส่วนกลาง ผลกระทบต่อสุขภาพจึงมีตั้งแต่ระดับ
เฉียบพลัน เช่น การระคายเคืองระบบทางเดินหายใจ อาการไอ แหล่งก�าเนิดของฝุ่น: นิยาม
แน่นหน้าอก ไปจนถึงผลกระทบเรื้อรัง เช่น มะเร็งปอด ความเสีย กระบวนการ และบริบทเชิงพื้นที่
หายของไต ความผิดปกติของระบบประสาท และปัญหาการพัฒนา
สมองในเด็ก กรณีของตะกั่วเป็นตัวอย่างส�าคัญที่สามารถท�าให้สติ ฝุ่นละออง (Particulate Matter: PM) เป็นองค์
ปัญญาลดลง พฤติกรรมผิดปกติ และความสามารถในการเรียนรู้ ประกอบส�าคัญของมลพิษทางอากาศที่ประกอบด้วย
ถดถอย แม้การได้รับสัมผัสในระดับต�่าเป็นเวลานานก็ก่อให้เกิด อนุภาคของแข็งหรือของเหลวขนาดเล็กที่ลอยอยู่ใน
ผลเสียได้ (Amnuaylojaroen & Parasin, 2024; Fikri et al., 2024) บรรยากาศ โดยมีขนาดตั้งแต่ระดับไมครอนจนถึงนาโน
ในด้านสิ่งแวดล้อม การปนเปื้อนของฝุ่นที่มีโลหะหนักสามารถ เมตร กระบวนการเกิดฝุ่นมีความซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับ
ตกลงสู่พื้นดิน แหล่งน�้า และพืชพรรณ ผ่านกระบวนการตกสะสม ทั้งปัจจัยทางกายภาพ เคมี และกิจกรรมของมนุษย์ แหล่ง
แบบเปียกและแห้ง (wet & dry deposition) เมื่อโลหะหนักสะสม ก�าเนิดของฝุ่นสามารถจ�าแนกได้เป็นสองประเภทหลัก
ในดินหรือแหล่งน�้าสามารถท�าให้เกิดการปนเปื้อนในพืชผัก ผลผลิต ได้แก่ (1) แหล่งก�ำเนิดปฐมภูมิ (Primary Sources) ซึ่ง
เกษตร สัตว์น�้า และแหล่งน�้าดื่ม ซึ่งส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและ เป็นอนุภาคที่ถูกปล่อยออกจากแหล่งก�าเนิดโดยตรง และ
สุขภาพของประชากรในวงกว้าง การตกสะสมในพื้นที่เกษตรกรรม (2) แหล่งก�ำเนิดทุติยภูมิ (Secondary Sources) ซึ่งเกิด
สามารถท�าให้คุณภาพดินเสื่อมโทรม ส่งผลให้ผลผลิตลดลงหรือปน ขึ้นจากกระบวนการแปลงสภาพทางเคมีในบรรยากาศ
เปื้อนในระดับที่เป็นอันตรายต่อการบริโภค นอกจากนี้ในพื้นที่ ภายหลังการปล่อยแก๊สตั้งต้น การท�าความเข้าใจลักษณะ
ชุมชนเมือง ฝุ่นละอองที่มีโลหะหนักสามารถสะสมบนพื้นผิวอาคาร แหล่งก�าเนิด และกระบวนการเปลี่ยนแปลงของฝุ่นมีความ
ถนน หรือถูกกวนตัวใหม่ (resuspension) ส่งผลให้ประชาชนได้ ส�าคัญอย่างยิ่งต่อการจัดการมลพิษทางอากาศและการ
รับสัมผัสซ�้าอย่างต่อเนื่องแม้ไม่มีแหล่งปล่อยใหม่ในบางช่วงเวลา ประเมินความเสี่ยงด้านสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะ
สถานการณ์ปัจจุบันพบว่าในหลายประเทศรวมทั้งประเทศไทย ในเขตเมืองและแหล่งอุตสาหกรรมที่มีระดับมลพิษสูง
ระดับโลหะหนักในฝุ่น PM และ PM ยังคงสูงในหลายพื้นที่ โดย
2.5 10
เฉพาะเขตอุตสาหกรรมและพื้นที่การขนส่งเชื้อเพลิงที่มีการใช้
เครื่องจักรหนัก งานวิจัยในเขตเมืองหลายแห่งพบว่าตะกั่วและ
แคดเมียมเป็นโลหะหนักที่มีความเข้มข้นสูงในฝุ่น PM เกินกว่า
2.5
ค่าที่แนะน�าในด้านสุขภาพ นอกจากนี้ การเก็บตัวอย่างฝุ่นบริเวณ
พื้นที่ชุมชนใกล้โรงงานอุตสาหกรรมมักพบระดับสารหนู โครเมียม
และนิกเกิลในปริมาณที่สูง โดยสารหนูและโครเมียมในรูปเฮกซาวาเลนต์
16 ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568 l วิศวกรรมสาร
