Page 13 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568

PM2.5 ความเสี่ยงต่อสุขภาพ มลพิษสิ่งแวดล้อม และกลยุทธ์การจัดการเชิงวิศวกรรม

บทน�า

ฝุ่นละอองในบรรยากาศ (Particulate Matter: PM) เป็นหนึ่งในมลพิษทางอากาศ

ที่ได้รับความสนใจมากที่สุดในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา เนื่องจากส่งผลกระทบโดยตรง
ต่อสุขภาพมนุษย์ คุณภาพสิ่งแวดล้อม ระบบนิเวศ และเศรษฐกิจในวงกว้าง (Patel et al.,
2025) โดยเฉพาะอนุภาคขนาดเล็ก เช่น PM ซึ่งมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางไม่เกิน 2.5
2.5
ไมครอน สามารถแทรกซึมเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจส่วนลึกของระบบทางเดินหายใจ
เข้าสู่ถุงลม และบางส่วนเคลื่อนผ่านเข้าสู่กระแสเลือด (Schraufnagel, 2020) ท�าให้มี

ความสามารถในการก่อโรคสูงกว่าฝุ่นขนาดใหญ่ การเพิ่มขึ้นของความเข้มข้นของ PM
ตลอดจนความถี่ของเหตุการณ์ฝุ่นในหลายภูมิภาคของโลก สะท้อนถึงปัญหาที่เชื่อมโยงกับ
การขยายตัวทางเศรษฐกิจ เมืองที่หนาแน่น การใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล (Vohra et al., 2021)
และกิจกรรมภาคเกษตรที่ยังพึ่งพาการเผาในที่โล่งเป็นเครื่องมือก�าจัดเศษวัสดุเหลือใช้
(Park, Kim, & Jo, 2013) (Rahaman et al., 2026) รวมถึง
องค์ความรู้ด้านฝุ่นละอองมีความซับซ้อนเนื่องจาก PM มิได้เป็นสารชนิดเดียว แต่เป็น ประเทศไทยที่พบระดับ PM สูงในหลาย
2.5
ส่วนผสมของอนุภาคหลายขนาด หลายรูปแบบ และหลายองค์ประกอบทางเคมี เช่น ช่วงฤดูกาล โดยเฉพาะฤดูแล้งและฤดู
อินทรียวัตถุ (Organic aerosols), คาร์บอนด�า (Black carbon), ซัลเฟต ไนเตรต เผาอ้อย–ข้าวโพด ปัญหาฝุ่นมีลักษณะเป็น
แอมโมเนียม แร่ดิน (Mineral dust) ละอองเกลือ และโลหะหนัก (เช่น Pb, Ni, Cd, As) “Transboundary pollution” คือ
(Zeb et al., 2018) แต่ละองค์ประกอบมีคุณสมบัติทางฟิสิกส์ เคมี และพิษวิทยาที่ สามารถข้ามพรมแดนได้ ส่งผลให้หลาย
แตกต่างกัน ท�าให้ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพมีความเฉพาะตัว การท�าความเข้าใจ ประเทศได้รับอิทธิพลจากกิจกรรมของ
องค์ประกอบของฝุ่นและแหล่งก�าเนิดจึงมีความส�าคัญต่อการก�าหนดมาตรการควบคุมที่มี ประเทศเพื่อนบ้าน (Rahaman et al.,

ประสิทธิภาพ ความซับซ้อนเพิ่มสูงขึ้นเมื่อรวมภาวะปฏิกิริยาในบรรยากาศ เนื่องจาก 2026) ทั้งในลักษณะหมอกควันป่าไม้
อนุภาคทุติยภูมิ (secondary PM) สามารถก่อตัวจากก๊าซตัวน�า (Precursor gases) เช่น การเผาเกษตร และการไหลเวียนลม
SO , NOx, NH และสารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) ผ่านกระบวนการออกซิเดชันและ ในระดับภูมิภาค ปรากฏการณ์เช่น El Niño
2 3
ปฏิกิริยาโฟโตเคมี ส่งผลให้ความเข้มข้นของฝุ่นในบรรยากาศเปลี่ยนแปลงไปตามสภาพ และสภาพอุตุนิยมวิทยาแบบอากาศปิด
อากาศและฤดูกาล(Nakyai, Santasnachok, Thetkathuek, & Phatrabuddha, 2025; (Temperature inversion) (Sager, 2019)
Song et al., 2021) ยังเป็นตัวเร่งให้สถานการณ์ฝุ่นทวีความ

ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา หลายประเทศประสบปัญหาคุณภาพอากาศเสื่อมโทรมจาก รุนแรง (Hassan Bran, Macatangay,
ระดับฝุ่นที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะประเทศที่มีการขยายตัวทางอุตสาหกรรมและ Chotamonsak, Chantara, & Surapipith,
เมืองขนาดใหญ่ เช่น จีน อินเดีย ปากีสถาน ตลอดจนประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 2024)
ในด้านสุขภาพ ผลกระทบจากฝุ่นได้รับ
การยืนยันอย่างกว้างขวางจากการศึกษา

ทางระบาดวิทยานานาชาติว่าเป็นปัจจัย
เสี่ยงส�าคัญของโรคระบบทางเดินหายใจ
โรคหัวใจและหลอดเลือด มะเร็งบางชนิด
และการอักเสบเรื้อรังระดับระบบ โดยองค์
ประกอบของฝุ่น เช่น คาร์บอนด�าและโลหะ
หนักมีความเป็นพิษสูงและอาจสะสมใน

วิศวกรรมสาร l ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568 13