Page 15 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568

PM2.5 ความเสี่ยงต่อสุขภาพ มลพิษสิ่งแวดล้อม และกลยุทธ์การจัดการเชิงวิศวกรรม

องค์ประกอบของฝุ่นละออง

ฝุ่นละออง (Particulate Matter: PM) ถือเป็นหนึ่งในปัญหา
มลพิษทางอากาศที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพมนุษย์และสิ่งแวดล้อม
อย่างมีนัยส�าคัญ โดยเฉพาะฝุ่น PM และฝุ่น PM ซึ่งสามารถ
10 2.5
แพร่กระจายในบรรยากาศเป็นเวลานานและเคลื่อนที่ไปได้ไกลจาก
แหล่งก�าเนิด เนื่องจากมีขนาดอนุภาคเล็กกว่า 10 ไมครอนและ
2.5 ไมครอนตามล�าดับ ฝุ่นละอองขนาดเล็กเหล่านี้มีพื้นที่ผิวมาก
เมื่อเทียบกับมวล ท�าให้สามารถดูดซับหรือจับยึดสารพิษต่าง ๆ

ได้ดี โดยเฉพาะโลหะหนัก (Heavy Metals) เช่น ตะกั่ว (Pb)
แคดเมียม (Cd) สารหนู (As) โครเมียม (Cr) นิกเกิล (Ni) และปรอท
(Hg) (Zorena, Jaskulak, Michalska, Mrugacz, & Vandenbulcke,
2022) การปนเปื้อนโลหะหนักในฝุ่นละอองจึงกลายเป็นองค์
ประกอบส�าคัญที่เพิ่มความเป็นพิษและความเสี่ยงต่อสุขภาพของ

ประชาชนในเขตเมืองและพื้นที่อุตสาหกรรมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
(Thangavel, Park, & Lee, 2022)
ปัญหาฝุ่นละอองปนเปื้อนโลหะหนักสามารถเกิดขึ้นได้จาก
หลายแหล่งก�าเนิด ทั้งจากกิจกรรมของมนุษย์และกระบวนการตาม
ธรรมชาติ ส�าหรับแหล่งก�าเนิดจากกิจกรรมมนุษย์ ได้แก่ การเผาไหม้
เชื้อเพลิงฟอสซิลจากยานพาหนะและโรงงานอุตสาหกรรม

การหลอมโลหะ การผลิตเหล็ก การเผาขยะ การก่อสร้าง รวมถึง
การขนส่งวัตถุดิบหรือสารเคมีในภาคอุตสาหกรรม (Briffa, Sinagra,
& Blundell, 2020) แหล่งก�าเนิดเหล่านี้มักปล่อยโลหะหนักสู่ชั้น
บรรยากาศทั้งในรูปของไอโลหะ (metal vapors) และอนุภาค
การจัดการแบบครบวงจรในระดับเศรษฐกิจและสังคม นอกจากนี้ ขนาดเล็กที่ยึดเกาะกับฝุ่นละออง เมื่อโลหะหนักถูกปล่อยสู่อากาศ

การเก็บข้อมูลคุณภาพอากาศยังจ�ากัดในหลายพื้นที่ ท�าให้การ จะเกิดกระบวนการควบแน่นและเกาะกับผิวอนุภาค ส่งผลให้เกิด
วิเคราะห์แหล่งก�าเนิด (Source apportionment) และการก�าหนด อนุภาคฝุ่นที่มีความเป็นพิษสูงกว่าอนุภาคที่ไม่มีโลหะหนัก
นโยบายเป้าหมายยังมีข้อจ�ากัด ประกอบอยู่ นอกจากนี้ แหล่งก�าเนิดตามธรรมชาติ เช่น ภูเขาไฟ
ในบริบทดังกล่าว การศึกษาเรื่องฝุ่นจึงต้องครอบคลุมความ ละอองเกลือทะเล ฝุ่นดิน และการพังทลายของชั้นดิน ก็สามารถ
เข้าใจเกี่ยวกับลักษณะและองค์ประกอบของ PM แหล่งก�าเนิด ปล่อยโลหะหนักออกสู่บรรยากาศได้เช่นกัน แม้ว่าจะมีสัดส่วน
ทั้งต้นทางและทุติยภูมิ ปัจจัยสภาพอากาศ ผลกระทบที่ครอบคลุม ที่น้อยกว่ามากเมื่อเทียบกับกิจกรรมของมนุษย์
ด้านสุขภาพ สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และเทคนิควิธีการตรวจวัดและ ความรุนแรงของปัญหาฝุ่นปนเปื้อนโลหะหนักเพิ่มสูงขึ้นในช่วง

ประเมินสถานการณ์ ตลอดจนมาตรการทางเทคนิคและนโยบาย ทศวรรษที่ผ่านมา เนื่องจากการขยายตัวของเขตเมือง การเติบโต
ที่สามารถน�าไปใช้ได้จริง บทความนี้มีเป้าหมายเพื่อเสนอความ ของภาคการผลิต และการเพิ่มขึ้นของการใช้พลังงาน ปัจจัยเหล่านี้
เข้าใจเชิงลึกและเป็นระบบเกี่ยวกับฝุ่น พร้อมทั้งวิเคราะห์แนวทาง ท�าให้มีการปล่อยสารมลพิษเข้าสู่อากาศในปริมาณมาก โดยเฉพาะ
การจัดการที่มีประสิทธิภาพในระยะสั้นและระยะยาว โดยหวังว่า ในประเทศก�าลังพัฒนาที่การบังคับใช้กฎหมายด้านสิ่งแวดล้อมยัง
จะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนานโยบายสาธารณะ การจัดการ มีข้อจ�ากัด การตรวจวัดฝุ่น PM และ PM หลายพื้นที่ทั่วโลก
2.5 10
สิ่งแวดล้อม และการวิจัยด้านคุณภาพอากาศในอนาคต พบว่ามีความเข้มข้นเกินค่ามาตรฐานแนะน�าขององค์การอนามัย

วิศวกรรมสาร l ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568 15