Page 19 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568

PM2.5 ความเสี่ยงต่อสุขภาพ มลพิษสิ่งแวดล้อม และกลยุทธ์การจัดการเชิงวิศวกรรม

หืดและ COPD การสัมผัสฝุ่นแม้เพียงระดับไม่สูงก็สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการก�าเริบ
เฉียบพลันได้ เช่น หายใจถี่ หอบเหนื่อย และต้องได้รับการรักษาฉุกเฉิน โดยองค์ประกอบ
ของฝุ่น เช่น ไนเตรต ซัลเฟต และคาร์บอนด�า มีความสัมพันธ์กับการลดลงของค่าการ
ท�างานปอด เช่น FEV และเพิ่มความเสี่ยงของการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล
1
ผลกระทบระยะสั้นของฝุ่นไม่ได้จ�ากัดอยู่เพียงระบบทางเดินหายใจเท่านั้น แต่ยัง

ครอบคลุมถึงระบบหัวใจและหลอดเลือด (Bhatnagar, 2022; Meng, Zhang, Yang,
Yang, & Zhou, 2016) อนุภาคขนาดเล็กมากสามารถผ่านผนังถุงลมเข้าสู่กระแสเลือด
และกระตุ้นการอักเสบทั่วร่างกาย ท�าให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ ความดันโลหิตสูง
ชั่วคราว (Liang et al., 2014) และภาวะเลือดแข็งตัวง่าย (Basith et al., 2022) งานวิจัย
ในหลายประเทศพบความสัมพันธ์ที่ชัดเจนระหว่างวันที่มีระดับ PM สูงกับอัตราการ
2.5
เสียชีวิตเฉียบพลันจากโรคหัวใจและหลอดเลือด นอกจากนี้ ฝุ่นยังสามารถส่งผลต่อระบบ
ประสาท เช่น ท�าให้เกิดอาการปวดศีรษะ อ่อนเพลีย เวียนศีรษะ และสมาธิลดลง เนื่องจาก ผลกระทบต่อพัฒนาการของเด็กเป็นอีก
อนุภาคบางส่วนสามารถผ่านเข้าสู่สมองและกระตุ้นการอักเสบเฉียบพลันในระบบประสาท ประเด็นหนึ่งที่ได้รับความสนใจเป็นอย่าง
ได้ (Lin et al., 2022) อีกทั้งผลกระทบต่อดวงตาและผิวหนังก็พบได้บ่อย โดยเฉพาะ มาก เนื่องจากเด็กมีอัตราการหายใจสูงกว่า
ในพื้นที่ที่มีฝุ่นขนาดใหญ่กว่า PM ท�าให้เกิดตาแห้ง ระคายเคืองตา คันผิวหนัง และผื่น และระบบภูมิคุ้มกันยังไม่สมบูรณ์ การ
10
อักเสบ ซึ่งรุนแรงยิ่งขึ้นในผู้ที่มีผิวแพ้ง่ายหรือท�างานกลางแจ้งเป็นเวลานาน (Kausar et สัมผัส PM ในระยะยาวท�าให้ความจุปอด
2.5
al., 2024) เติบโตต�่ากว่าค่าปกติ เพิ่มความเสี่ยงต่อโรค
ในด้านผลกระทบต่อสุขภาพระยะยาว การสัมผัสฝุ่นละอองต่อเนื่องเป็นเดือนหรือปีมี หอบหืดเรื้อรัง (Z. Chen et al., 2019) อีก
ผลต่อร่างกายอย่างมีนัยส�าคัญและถือเป็นภัยคุกคามเงียบที่อาจน�าไปสู่โรคเรื้อรังหลายชนิด ทั้งอนุภาคฝุ่นสามารถผ่านเข้าสู่สมองและ
การศึกษาด้านระบาดวิทยาพบว่า PM เป็นปัจจัยเสี่ยงส�าคัญของโรคปอดเรื้อรัง เช่น รบกวนกระบวนการเจริญเติบโตของเซลล์
2.5
โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) และโรคปอดพังผืด (pulmonary fibrosis) (Joshi et al., ประสาท ส่งผลให้พัฒนาการทางสติปัญญา
2025) เนื่องจากอนุภาคเล็กสามารถท�าให้เกิดการอักเสบเรื้อรังของเยื่อบุหลอดลมและการ ลดลง มีสมาธิสั้น และมีผลต่อพฤติกรรม
เปลี่ยนแปลงโครงสร้างของปอด ส่งผลให้ความจุปอดลดลงถาวร ท�าให้ผู้ป่วยมีอาการหอบ นอกจากนี้มีหลักฐานว่าฝุ่นยังมีผลต่อระบบ

เหนื่อยง่าย ติดเชื้อระบบทางเดินหายใจบ่อยครั้ง และมีคุณภาพชีวิตลดลงอย่างต่อเนื่อง สืบพันธุ์ โดยอนุภาคฝุ่นที่มีสารรบกวนต่อม
นอกจากนี้ องค์การวิจัยมะเร็งระหว่างประเทศ (IARC) ได้จัดให้ PM อยู่ในกลุ่มสาร ไร้ท่อสามารถลดคุณภาพของอสุจิ ส่งผลต่อ
2.5
ก่อมะเร็งระดับ 1 ต่อมนุษย์ โดยเฉพาะอนุภาคที่ประกอบด้วยโลหะหนัก เช่น แคดเมียม ความสมบูรณ์ในการเจริญพันธุ์ของทั้งเพศ
นิกเกิล โครเมียม (VI) รวมถึงสาร PAHs ที่สามารถก่อกลายพันธุ์ (Loomis et al., 2013) ชายและเพศหญิง รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงต่อ
การสัมผัสอนุภาคเหล่านี้ในระยะยาวท�าให้เกิดการท�าลาย DNA และความผิดปกติของ การแท้งบุตร การคลอดก่อนก�าหนด และ

กระบวนการซ่อมแซมเซลล์ ส่งผลให้ความเสี่ยงของมะเร็งปอดเพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยส�าคัญ ทารกน�้าหนักน้อยแรกเกิด ซึ่งมีผลต่อ
ในประชากรที่อาศัยในเขตเมืองหรือพื้นที่อุตสาหกรรม (Turner et al., 2020) สุขภาพทั้งระยะสั้นและระยะยาวของทารก
ผลกระทบระยะยาวของฝุ่นยังเกี่ยวข้องกับโรคหัวใจและหลอดเลือดเรื้อรัง โดยมีหลัก (Omolaoye et al., 2024)
ฐานชัดเจนว่าอนุภาคฝุ่นสามารถเร่งกระบวนการแข็งตัวของหลอดเลือด (atherosclerosis)
(Chaulin & Sergeev, 2022)ท�าให้เกิดการตีบแคบของหลอดเลือดหัวใจ เพิ่มความเสี่ยง
ของโรคหัวใจวาย หัวใจล้มเหลว และโรคหลอดเลือดสมอง อนุภาคฝุ่นยังสามารถกระตุ้น

ให้เกิด oxidative stress และกระบวนการอักเสบเรื้อรังในระบบหลอดเลือด ซึ่งเป็นกลไก
ส�าคัญที่ท�าให้เกิดโรคเมตาบอลิซึม เช่น เบาหวานชนิดที่ 2 และภาวะดื้อต่ออินซูลินในระยะ
ยาว (Gong et al., 2024)

วิศวกรรมสาร l ปีที่ 78 ฉบับที่ 4 ตุลาคม - ธันวาคม 2568 19