Page 51 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569
P. 51
ได้รับการออกแบบให้เหมาะสมกับล�าดับขั้นตอนการ นอกจากนี้ งานก่อสร้างโครงสร้างใต้ดิน
ก่อสร้าง มิใช่พิจารณาเฉพาะสภาวะสุดท้ายของโครงสร้าง มักอยู่ในเขตเมืองหรือพื้นที่ที่มีข้อจ�ากัดสูง
เท่านั้น เนื่องจากในทางปฏิบัติ ความเสี่ยงสูงสุดมักเกิดขึ้น จึงต้องพิจารณาผลกระทบต่ออาคารข้างเคียง
ในช่วงรอยต่อระหว่างกิจกรรมก่อสร้างแต่ละขั้น เช่น ช่วง ถนน ระบบท่อ สายไฟ และการใช้ประโยชน์
การขุดดินก่อนติดตั้งค�้ายันถัดไป ช่วงเปลี่ยนแปลงระดับน�้า พื้นที่ของประชาชนโดยรอบ ความปลอดภัย
ใต้ดิน หรือช่วงที่เกิดความล่าช้าในการก่อสร้างโครงสร้าง ต้องได้รับการพิจารณาในระดับ “โครงการ”
ถาวร ดังนั้น เพื่อความปลอดภัยจึงต้องให้ความส�าคัญกับ อย่างเป็นระบบ มากกว่าการพิจารณาเฉพาะ
งานโครงสร้างชั่วคราวและงานโครงสร้างถาวรอย่าง “พื้นที่ปฏิบัติงาน” การสื่อสารระหว่างผู้ออกแบบ
เท่าเทียมกัน และต้องพิจารณากรณีวิกฤตที่อาจเกิดขึ้น ผู้รับเหมา วิศวกรควบคุมงาน เจ้าของ
ระหว่างการก่อสร้างอย่างรอบด้าน โครงการ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ต้อง
ประเด็นส�าคัญอีกประการหนึ่งที่ต้องค�านึงถึง คือ ระบบ ด�าเนินไปอย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ
ติดตามตรวจวัดและการประเมินผลระหว่างการก่อสร้าง โดยเฉพาะเมื่อผลการตรวจวัดเริ่มแสดง
เนื่องจากพฤติกรรมจริงของดินและโครงสร้างอาจแตกต่าง แนวโน้มผิดปกติ หรือเมื่อสภาพหน้างาน
จากค่าที่ใช้ในการออกแบบ เนื่องมาจากความแปรปรวน แตกต่างจากสมมติฐานในการออกแบบ
ของชั้นดิน สภาพน�้าใต้ดิน หรือข้อจ�ากัดในการก่อสร้าง การตัดสินใจที่ล่าช้าหรือการสื่อสารที่
ภาคสนาม การติดตั้งเครื่องมือวัด เช่น inclinometer, ไม่ครบถ้วน อาจท�าให้เกิดความเสี่ยงสะสม
piezometer, settlement markers, strain gauges และ จนพัฒนาเป็นความเสียหายรุนแรงได้
load cells จึงมีบทบาทส�าคัญในการตรวจสอบการ
เคลื่อนตัว การทรุดตัว ความดันน�้า และแรงในองค์อาคาร กล่าวโดยสรุป ความปลอดภัยใน
ค�้ายัน ข้อมูลจากระบบตรวจวัดไม่ควรถูกใช้เพียงเพื่อ งานก่อสร้างโครงสร้างใต้ดินเป็นผลจาก
บันทึกผล แต่ต้องน�ามาเปรียบเทียบกับเกณฑ์เฝ้าระวังและ การบูรณาการองค์ประกอบหลายด้าน
ค่าควบคุมที่ก�าหนดไว้ล่วงหน้า เพื่อให้สามารถด�าเนิน ได้แก่ ข้อมูลด้านวิศวกรรมปฐพีที่ถูกต้อง
มาตรการตอบสนองได้อย่างทันท่วงที วิธีการเชิงสังเกต และเพียงพอ การวิเคราะห์และออกแบบ
จึงเป็นแนวทางส�าคัญในการยกระดับความปลอดภัยของ อย่างถูกต้อง วิธีการก่อสร้างที่เหมาะสม
งานก่อสร้างใต้ดิน โดยอาศัยการออกแบบเบื้องต้นร่วมกับ ระบบติดตามตรวจวัดที่น่าเชื่อถือ และ
การสังเกตพฤติกรรมจริง การแปลผลข้อมูล และการปรับ การควบคุมภาคสนามตลอดวงจรการ
มาตรการก่อสร้างให้สอดคล้องกับสภาพหน้างาน ก่อสร้างอย่างเข้มงวด ในเชิงวิชาการ
ในมิติของการปฏิบัติงานภาคสนาม ความปลอดภัยต้อง ความปลอดภัยมิใช่เพียงประเด็นของ
อาศัยการควบคุมเชิงบริหารควบคู่กับมาตรการทาง การปฏิบัติตามข้อก�าหนด แต่เป็นดัชนี
วิศวกรรมอย่างใกล้ชิด ผู้ปฏิบัติงานต้องได้รับการอบรม สะท้อนคุณภาพของการจัดการความ
เกี่ยวกับอันตรายเฉพาะของงานใต้ดิน เช่น ความเสี่ยงจาก เสี่ยงและความเข้าใจในพฤติกรรมของ
การพังทลายของหน้าขุด การท�างานในพื้นที่อับอากาศ ระบบดิน–น�้า–โครงสร้างโดยรวม หาก
การสัมผัสก๊าซอันตราย การใช้เครื่องจักรในพื้นที่จ�ากัด และ ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องสามารถด�าเนินงาน
การอพยพในกรณีฉุกเฉิน การจัดระบบอนุญาตเข้าท�างาน ภายใต้หลักวิศวกรรมที่ถูกต้อง มีการ
การตรวจวัดคุณภาพอากาศ การระบายอากาศ การควบคุม เฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง และพร้อมปรับ
แหล่งก�าเนิดประกายไฟ และการเตรียมแผนกู้ภัยฉุกเฉิน มาตรการตามข้อมูลที่ตรวจวัดได้จริง
ต้องด�าเนินการอย่างเป็นรูปธรรมและตรวจสอบได้ ทั้งนี้ ย่อมท�าให้งานก่อสร้างใต้ดินสามารถ
ความปลอดภัยของงานมิได้ขึ้นอยู่กับการมีข้อก�าหนด ด�าเนินไปได้อย่างมั่นคง ปลอดภัย และ
เท่านั้น แต่ขึ้นอยู่กับประสิทธิภาพของการน�าข้อก�าหนดไป สอดคล้องกับหลักความรับผิดชอบทาง
ปฏิบัติอย่างต่อเนื่องและมีวินัย วิชาชีพวิศวกรรม
วิศวกรรมสาร l ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569 51
