Page 50 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569
P. 50
คอลัมน์
คุยเฟื่องเรื่องโยธา
ศ. ดร.พานิช วุฒิพฤกษ์
อุปนายกคนที่ 1 วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยฯ
ความปลอดภัย
ในงานก อสร างโครงสร างใต ดิน
งานก่อสร้างโครงสร้างใต้ดิน เช่น งานขุดเปิด (open cut) ได้บ่อย ได้แก่ การพังทลายของผนังกันดินหรือหลุมขุด การวิบัติ
งานอุโมงค์ งานสถานีรถไฟฟ้าใต้ดิน งานบ่อพัก และงานฐานรากลึก เนื่องจากการปูดขึ้น (heave) หรือการสูญเสียเสถียรภาพที่ฐานขุด
จัดเป็นงานวิศวกรรมที่มีความซับซ้อน เนื่องจากเกี่ยวข้องโดยตรง (basal instability) การรั่วซึมหรือการไหลทะลักของน�้าใต้ดิน
กับพฤติกรรมของมวลดิน น�้าใต้ดิน โครงสร้างชั่วคราว และผล การพังทลายเฉพาะที่บริเวณหน้าขุด การทรุดตัวของผิวดิน และ
กระทบต่อสิ่งปลูกสร้างหรือสาธารณูปโภคโดยรอบ ความปลอดภัย การเคลื่อนตัวของอาคารข้างเคียงหรือระบบสาธารณูปโภคใต้ดิน
ของงานประเภทนี้จึงมิได้พิจารณาเฉพาะในมิติของการป้องกัน นอกจากนี้ ยังมีความเสี่ยงจากการปฏิบัติงานในพื้นที่จ�ากัด การใช้
อุบัติเหตุของผู้ปฏิบัติงานเท่านั้น หากยังครอบคลุมถึงเสถียรภาพ เครื่องจักรหนัก ระบบไฟฟ้า วัสดุไวไฟ และสภาวะอับอากาศ ซึ่งล้วน
ของระบบงานก่อสร้างทั้งหมด ทั้งในระหว่างการขุด การค�้ายัน เป็นปัจจัยที่สามารถก่อให้เกิดอุบัติเหตุร้ายแรงได้ หากขาดมาตรการ
การควบคุมน�้าใต้ดิน ตลอดจนการก่อสร้างโครงสร้างถาวร การสูญ ควบคุมที่สอดคล้องกับลักษณะเฉพาะของงานและสภาพแวดล้อมจริง
เสียเสถียรภาพแม้เพียงบางส่วนอาจน�าไปสู่ความเสียหายที่ส่งผล หัวใจส�าคัญของการบริหารความปลอดภัยในงานก่อสร้างใต้ดิน
กระทบต่อชีวิต ทรัพย์สิน ระยะเวลาก่อสร้าง และความมั่นคง คือ การประเมินสภาพพื้นที่และการระบุความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ
ปลอดภัยของพื้นที่โดยรอบอย่างมีนัยส�าคัญ ตั้งแต่ระยะก่อนก่อสร้าง การส�ารวจชั้นดิน การทดสอบคุณสมบัติ
ในทางวิศวกรรม ความเสี่ยงของงานก่อสร้างใต้ดินสัมพันธ์กับ ทางวิศวกรรมของดิน การประเมินระดับและการเปลี่ยนแปลงของ
ความไม่แน่นอนของสภาพชั้นดินและสภาพน�้าใต้ดิน ปัญหาที่พบ น�้าใต้ดิน ตลอดจนการส�ารวจอาคารข้างเคียงและแนวสาธารณูปโภค
เป็นข้อมูลพื้นฐานที่มีผลโดยตรงต่อการวิเคราะห์เสถียรภาพและ
การเลือกวิธีการก่อสร้าง หากข้อมูลทางวิศวกรรมปฐพีไม่เพียงพอ
หรือไม่สะท้อนสภาพจริง การออกแบบอาจคลาดเคลื่อน และ
ก่อให้เกิดการประเมินก�าลังต้านทานของดินหรือผลกระทบจาก
การขุดต�่ากว่าความเป็นจริง ซึ่งเป็นสาเหตุส�าคัญประการหนึ่ง
ที่ท�าให้งานขุดลึกและโครงสร้างใต้ดินเกิดการวิบัติ
มาตรการด้านความปลอดภัยที่มีประสิทธิภาพควรเริ่มจากการ
ออกแบบโดยยึดหลักปฐพีกลศาสตร์และปฏิสัมพันธ์ระหว่างดินกับ
โครงสร้างอย่างถูกต้อง ระบบผนังกันดิน ระบบค�้ายัน สมอรับแรง
ระบบลดระดับน�้าใต้ดิน และมาตรการปรับปรุงสภาพดิน จะต้อง
50 ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569 l วิศวกรรมสาร
