Page 20 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569
P. 20
การท�างานอย่างปลอดภัยในงานเชื่อม และงานซ่อมบ�ารุงในพื้นที่อันตราย
ถอดบทเรียนจากเหตุระเบิดในพื้นที่อับอากาศ และการประยุกต์หลักการวิศวกรรมควบคุมอันตราย
2. หลักการวิศวกรรมควบคุมโดยการใช้การ
ระบบระบายอากาศ
(Engineering Ventilation System)
ถือเป็นมาตรการควบคุมอันตรายที่มีบทบาทส�าคัญอย่างยิ่งในการ
ลดความเสี่ยงจากการสะสมของก๊าซไวไฟ ก๊าซพิษ และสภาวะการ
ขาดออกซิเจนภายในพื้นที่อับอากาศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีที่มี
การด�าเนินงานประเภท Hot Work ซึ่งก่อให้เกิดแหล่งจุดติด (Ignition
Source) อย่างต่อเนื่อง การจัดให้ที่ระบบระบายอากาศที่เหมาะสม
จึงมีผลโดยตรงต่อการลดโอกาสการเกิดการลุกไหม้และการระเบิด
และในเชิงทางวิศวกรรมควบคุม ระบบระบายอากาศที่ใช้ในลักษณะ
งานดังกล่าว มักเป็นระบบระบายอากาศแบบบังคับ (Forced Ventilation)
ซึ่งอาศัยพัดลมหรืออุปกรณ์เชิงกลในการควบคุมทิศทางและอัตราการ
ไหลของอากาศให้เป็นไปตามที่ออกแบบ แตกต่างจากการระบาย
อากาศตามธรรมชาติซึ่งไม่สามารถควบคุมประสิทธิภาพได้อย่าง
แน่นอน โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีลักษณะเป็นระบบปิดหรือกึ่งปิด เช่น
ท่อระบายน�้า ถังเก็บ บ่อพัก หรือโครงสร้างใต้ดิน ซึ่งมีแนวโน้มสูงต่อ 3. การตรวจวัดบรรยากาศ
การสะสมของก๊าซอันตราย การน�าระบบระบายอากาศเชิงวิศวกรรม (Multi-Gas Detector)
ควรถูกน�ามาใช้ตั้งแต่ ก่อนเริ่มการปฏิบัติงาน เพื่อขจัดก๊าซไวไฟหรือ การตรวจวัดคุณภาพอากาศเป็นกลไกส�าคัญในการยืนยัน
ก๊าซอันตรายที่อาจสะสมอยู่เดิมภายในพื้นที่ และต้องด�าเนินการ อย่าง ประสิทธิผลของมาตรการทางวิศวกรรม โดยการใช้เครื่องตรวจวัด
ต่อเนื่องตลอดระยะเวลาการท�างาน เพื่อป้องกันการสะสมของก๊าซที่ ก๊าซชนิด Multi-Gas Detector ในการตรวจวัดแบบต่อเนื่อง
อาจเกิดขึ้นใหม่จากกระบวนการย่อยสลายของของเสีย การรั่วซึมจาก ทั้งชนิดที่มีปั้มดูดอากาศ (Pump) พร้อมสายอากาศที่มีความยาว
ระบบใกล้เคียง หรือสภาพแวดล้อมโดยรอบ การระบายอากาศเพียง ที่เพียงพอที่จะสามารถวัดในพื้นที่ๆ เข้าถึงได้ยาก และตัวเครื่อง
ช่วงสั้นก่อนเริ่มงานโดยไม่มีการควบคุมอย่างต่อเนื่องจึงไม่ถือว่าเพียง สามารถตรวจวัดด้วยหลักแพร่กระจาย (Diffusion) เพื่อใช้พกพา
พอในมุมมองของวิศวกรรมความปลอดภัยและมีประเด็นส�าคัญอีก เพื่อช่วยให้มีการตรวจวัดแบบต่อเนื่องทั้งเชิงรุกและเชิงรับ เพื่อ
ประการหนึ่งในการระบายอากาศ คือ การค�านวณอัตราการถ่ายเท ลดความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลันที่ไม่สามารถรับ
อากาศ (Air Change Rate) ซึ่งต้องมีความเหมาะสมกับปริมาตรของ รู้ได้ด้วยประสาทสัมผัส ทั้งนี้ เครื่องตรวจวัดก๊าซชนิด Multi-Gas
พื้นที่ ลักษณะทางเรขาคณิตของพื้นที่อับอากาศ รวมถึงชนิดและ Detector ควรครอบคลุมพารามิเตอร์ที่เกี่ยวข้องไม่ว่าจะเป็น
คุณสมบัติของก๊าซที่มีความเสี่ยง โดยมีเป้าหมายหลักเพื่อควบคุมความ ก๊าซไวไฟ ก๊าซออกซิเจน และก๊าซพิษอื่นที่ ๆ จ�าเป็นในการ
เข้มข้นของก๊าซไวไฟให้อยู่ต�่ากว่าค่า Lower Explosive Limit (LEL) ท�างาน เพื่อใช้เป็นเกณฑ์ในการตัดสินใจท�างานต่อเนื่องหรือหยุด
อย่างมีระยะปลอดภัย พร้อมทั้งควบคุมระดับออกซิเจนให้อยู่ในช่วงที่ กิจกรรมการท�างาน หรือเพิ่มการระบายอากาศ โดยมีการตรวจวัด
เหมาะสมต่อการปฏิบัติงาน การเลือกใช้อุปกรณ์ที่มีก�าลังการระบาย ทั้งก่อนข้าท�างานและระหว่างการท�างานตลอดจนกระทั่งสิ้นสุด
อากาศไม่เพียงพอ หรือการติดตั้งท่อส่งอากาศในต�าแหน่งที่ไม่เหมาะสม การท�างาน
อาจส่งผลให้เกิด “จุดอับอากาศ” ซึ่งยังคงมีการสะสมของก๊าซอยู่แม้
จะมีการติดตั้งระบบระบายอากาศแล้วก็ตาม นอกจากนี้ การออกแบบ 4. ระบบอนุญาตท�างาน
ระบบระบายอากาศจ�าเป็นต้องค�านึงถึง รูปแบบและทิศทางการไหล (Permit to Work)
ของอากาศ (Airf ow Pattern) เพื่อหลีกเลี่ยงการพัดพาก๊าซไวไฟไป ใช้ระบบ Hot Work Permit และ Conf ned Space Entry
ยังบริเวณที่มีแหล่งจุดติด หรือการพาประกายไฟจากงาน Hot Work Permit ควบคู่กัน พร้อมก�าหนดผู้ควบคุมงานที่มีความรู้ด้าน
เข้าไปสู่พื้นที่อับอากาศโดยไม่ตั้งใจ ในบางกรณีอาจจ�าเป็นต้องใช้ วิศวกรรมความปลอดภัยและความรู้ด้านการท�างานในที่
ระบบดูดอากาศ ควบคู่กับระบบเป่าหรือจ่ายอากาศ เพื่อให้เกิดการ อับอากาศ (ได้รับการฝึกอบรมตามกฏหมายฯ) และมีความ
ควบคุมบรรยากาศภายในพื้นที่อย่างมีประสิdทธิภาพสูงสุด สามารถประเมินความเสี่ยงเชิงเทคนิคได้อย่างเหมาะสม
20 ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569 l วิศวกรรมสาร
