Page 18 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569
P. 18
การท�างานอย่างปลอดภัยในงานเชื่อม และงานซ่อมบ�ารุงในพื้นที่อันตราย
ถอดบทเรียนจากเหตุระเบิดในพื้นที่อับอากาศ และการประยุกต์หลักการวิศวกรรมควบคุมอันตราย
ความเสี่ยงอันตรายจากกิจกรรมหลักและพื้นที่ที่มีความเกี่ยวเนื่อง
กับพื้นที่ปฏิบัติงาน
ดังนั้น งาน Hot Work ที่ด�าเนินการในพื้นที่ซึ่งมีความเกี่ยวเนื่อง
หรืออยู่ติดกับพื้นที่อับอากาศ จึงควรถูกน�าพิจารณาร่วมในฐานะ
งานที่มีความเสี่ยงสูง แม้ต�าแหน่งการท�างานจะไม่เข้าเกณฑ์เป็น
พื้นที่อับอากาศโดยตรงก็ตาม การประเมินอันตรายและการก�าหนด
มาตรการควบคุมจึงจ�าเป็นต้องขยายขอบเขตการพิจารณาออกไป
ให้ครอบคลุมถึงพื้นที่ข้างเคียงและระบบที่เชื่อมต่อทั้งหมด เพื่อ
ป้องกันไม่ให้อันตรายแฝงจากการสะสมของก๊าซมาบรรจบกับ
แหล่งจุดติดจากงาน Hot Work จนก่อให้เกิดอุบัติเหตุรุนแรง
วิเคราะห์เหตุการณ์: กลไกการเกิดอุบัติเหตุ
ในเชิงกลไกการเกิดอุบัติเหตุ เหตุการณ์สามารถอธิบายได้ หลักการควบคุมอันตราย
ว่า การเชื่อมหรือการตัดโลหะได้ก่อให้เกิดประกายไฟและ
ความร้อน ซึ่งจัดเป็นอันตรายหลักจากงาน Hot Work ในทางวิศวกรรมความปลอดภัย อันตรายสามารถอธิบายได้
ประกายไฟดังกล่าวได้ตกลงสู่บริเวณที่มีลักษณะเกี่ยวเนื่องกับ ในเชิงระบบว่าเกิดจากองค์ประกอบหลัก 3 ส่วน ได้แก่ แหล่งก�าเนิด
พื้นที่อับอากาศ ซึ่งมีการสะสมของก๊าซไวไฟโดยที่ผู้ปฏิบัติงาน อันตราย (Hazard Source) เส้นทางการถ่ายทอดอันตราย
ไม่สามารถรับรู้ได้ เนื่องจากขาดการประเมินความเสี่ยงและ (Pathway) และผู้ปฏิบัติงานหรือผู้รับผลกระทบ (Receptor)
การควบคุมสภาพบรรยากาศที่เหมาะสม โดยอุบัติเหตุจะเกิดขึ้นเมื่อองค์ประกอบทั้งสามสามารถเชื่อมโยง
ถึงกันได้โดยปราศจากมาตรการควบคุมที่เหมาะสม
เมื่อมีการท�างานที่ก่อให้เกิดประกายไฟจากงานเชื่อมหรือการ แหล่งก�าเนิดอันตรายหมายถึงพลังงานหรือสภาวะที่มีศักยภาพ
ตัดสัมผัสกับส่วนผสมของก๊าซไวไฟและออกซิเจนในช่วงความ ในการก่อให้เกิดอันตราย เช่น ความร้อน เปลวไฟ หรือประกายไฟ
เข้มข้นที่อยู่ภายในขอบเขตการติดไฟต�่าสุด หรือขอบเขตที่สามารถ จากงาน Hot Work รวมถึงการสะสมของก๊าซไวไฟหรือก๊าซพิษ
ท�าให้เกิดการระเบิด ปฏิกิริยาการลุกไหม้จะเกิดขึ้นอย่างฉับพลัน ภายในพื้นที่อับอากาศ ขณะที่เส้นทางการถ่ายทอดอันตรายเป็น
ส่งผลให้เกิดแรงอัดระเบิด (Explosion Overpressure) ซึ่งพลังงาน กลไกที่ท�าให้อันตรายจากแหล่งก�าเนิดสามารถส่งผ่านไปยังผู้ปฏิบัติ
จากแรงดันดังกล่าวถูกปลดปล่อยย้อนกลับผ่านช่องเปิดของท่อหรือ งานได้ เช่น การแพร่กระจายของก๊าซ การไหลของอากาศ หรือการ
ระบบ ส่งผลให้เกิดความเสียหายต่อโครงสร้าง บริเวณโดยรอบ และ เคลื่อนที่ของแรงดันจากการระเบิด ส่วนผู้ปฏิบัติงานเป็นองค์ประกอบ
เป็นอันตรายที่ก่อให้เกิดการบาดเจ็บหรือเสียชีวิตของผู้ปฏิบัติงาน สุดท้ายที่ได้รับผลกระทบเมื่ออันตรายสามารถผ่านเส้นทางดังกล่าว
เหตุการณ์นี้สะท้อนให้เห็นถึงความล้มเหลวของระบบควบคุม ได้โดยไม่มีสิ่งกีดขวาง
อันตรายทั้งหมดเริ่มตั้งแต่ระดับการออกแบบงาน, การประเมิน การควบคุมอันตรายที่มีประสิทธิภาพจึงมุ่งเน้นไปที่การ
ความเสี่ยง, ขั้นตอนการท�างาน, การวิเคราะงานเพื่อความปลอดภัย “ตัดตอน” การเชื่อมโยงขององค์ประกอบทั้งสาม ไม่ว่าจะเป็นการ
(JSA : Job Safety Analysis) ไปจนถึงการควบคุมระหว่างการ ก�าจัดหรือแยกแหล่งก�าเนิดอันตราย การปิดกั้นหรือควบคุมเส้น
ปฏิบัติงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการไม่สามารถแยก หรือควบคุม ทางการถ่ายทอดอันตรายด้วยมาตรการทางวิศวกรรม หรือการลด
อันตรายแฝงซึ่งเป็นปัจจัยสนับสนุนส�าคัญที่ท�าให้เหตุการณ์มีความ การสัมผัสของผู้ปฏิบัติงาน อันสอดคล้องกับหลักการควบคุม
รุนแรงมากยิ่งขึ้น อันตราย Hierarchy of Controls ซึ่งประกอบด้วย
18 ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569 l วิศวกรรมสาร
