Page 17 - วิศวกรรมสาร ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569
P. 17
การท�างานอย่างปลอดภัยในงานเชื่อม และงานซ่อมบ�ารุงในพื้นที่อันตราย
ถอดบทเรียนจากเหตุระเบิดในพื้นที่อับอากาศ และการประยุกต์หลักการวิศวกรรมควบคุมอันตราย
ถึงแม้เหตุการณ์ทั้งสองจะเกิดขึ้นคนละพื้นที่และต่างบริบท อันตรายจากงานลักษณะดังกล่าวที่มีทั้งอันตราย
ของงาน แต่กลับมีจุดร่วมส�าคัญประการหนึ่ง คือ การด�าเนินงาน หลักและอันตรายแฝง มักพบได้บ่อยและถูกมองข้าม
เกี่ยวข้องกับประกายไฟ Hot Work ในพื้นที่ที่มีศักยภาพในการ ในงานซ่อมบ�ารุง งานปรับปรุงระบบ หรือการเชื่อมตัด
สะสมก๊าซไวไฟ หรือในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงของการสะสมก๊าซไวไฟ บริเวณโครงสร้างพื้น ผนัง ฝาท่อ บ่อพัก ท่อระบายน�้า
โดยปราศจากมาตรการในการเฝ้าระวังและตรวจวัดที่ดี รวมถึง หรือถังที่ฝังอยู่ใต้ดิน ซึ่งแม้พื้นที่ที่ผู้ปฏิบัติงานจะปฏิบัติ
ขาดมาตรการในการการควบคุมทางวิศวกรรมที่เพียงพอ และ งานนั้นไม่เข้าข่ายเป็นพื้นที่อับอากาศตามนิยามโดยตรง
อุบัติเหตุที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกันเช่นนี้จึงมิอาจมองว่าเป็น แต่พื้นที่ที่อยู่ ด้านล่าง ด้านข้าง หรือเชื่อมต่อกันทาง
เหตุบังเอิญ หากแต่เป็นสัญญาณเตือนให้ตระหนักในเรื่องความ กายภาพ อาจมีลักษณะเป็นระบบปิดหรือกึ่งปิด มีการ
ปลอดภัยในการท�างานที่ต้องมีมาตรการจัดการที่ถูกต้องและ ระบายอากาศจ�ากัด และมีศักยภาพในการสะสมของ
เหมาะสมเพื่อให้เกิดความปลอดภัยในการท�างาน ก๊าซไวไฟหรือไอระเหยจากกระบวนการย่อยสลายของ
บทความนี้จึงมุ่งวิเคราะห์และถอดบทเรียนจากอุบัติเหตุทั้งสอง ของเสียหรือสารตกค้างภายในระบบ โดยการประเมิน
กรณีผ่านมุมมอง และกรอบแนวคิดด้านวิศวกรรมความปลอดภัย อันตรายของผู้ปฏิบัติงานส่วนมากจะมองเห็นแค่งาน
โดยเฉพาะการควบคุมอันตรายจากงานประกายไฟ Hot Work และ ประกายไฟ ที่จัดว่าเป็นอันตรายหลักเพียงอย่างเดียว
การพิจารณาอันตรายที่อาจส่งผลกระทบจากพื้นที่ ๆ เกี่ยวเนื่องกัน เท่านั้น การประเมินอันตรายจึงกระท�าการจากกิจกรรม
เช่น พื้นที่อับอากาศ ฯลฯ เพื่อชี้ให้เห็นแนวทางจัดการ และการ หลักเท่านั้น และไม่มีการประเมินอันตรายเพิ่มเติม
บริหารจัดการโดยการใช้หลักการวิศวกรรมควบคุม เพื่อลดความ ในส่วนของพื้นที่เกี่ยวเนื่อง หรือเรียกได้ว่ามองไม่เห็น
เสี่ยงและป้องกันการสูญเสียที่อาจเกิดขึ้นซ�้าอีกในอนาคต ลักษณะ อันตรายแฝง ที่ส่งผลให้เกิดอันตรายร้ายแรงได้นั่นเอง
ของงานเชื่อมและงานตัดเป็นกิจกรรมพื้นฐานในภาคอุตสาหกรรม งานเชื่อมและงานตัดจัดอยู่ในกลุ่มงาน Hot Work
และงานอาคาร แต่เมื่อขาดการประเมินอันตรายเชิงวิศวกรรมและ เนื่องจากเป็นกิจกรรมที่ก่อให้เกิดความร้อนสูง เปลวไฟ
การควบคุมที่เหมาะสม งานดังกล่าวสามารถเปลี่ยนจากงาน และประกายไฟอย่างต่อเนื่องตลอดระยะเวลาการ
ซ่อมบ�ารุงธรรมดาให้กลายเป็นเหตุสูญเสียชีวิตและทรัพย์สินได้ ปฏิบัติงาน ถือเป็นแหล่งจุดติด (Ignition Source) ที่มี
อย่างไม่อาจย้อนคืน พลังงานเพียงพอในการจุดติดก๊าซไวไฟ หรือไอระเหย
ที่อยู่ในช่วงความเข้มข้นที่สามารถติดไฟหรือระเบิดได้
ถึงแม้ว่าผู้ปฏิบัติงานจะท�างานอยู่ในพื้นที่เปิดหรือพื้นที่
ลักษณะของงานเชื่อมและงานตัดในพื้นที่อันตราย ที่ดูปลอดภัยก็ตาม
Characteristics of Hot Work Adjacent to or ประเด็นส�าคัญทางวิศวกรรมความปลอดภัย คือ
Affected by Conf ned Spaces: Hidden อันตรายจากงานลักษณะนี้มิได้จ�ากัดอยู่เฉพาะพื้นที่
Explosion Risks ที่ผู้ปฏิบัติงานยืนท�างานเท่านั้น แต่สามารถถ่ายทอด
ในทางปฏิบัติงานเชื่อมและงานตัดที่เป็นประเด็นหลักในกรณี ผ่านช่องเปิด รอยต่อ ระบบท่อ หรือโครงสร้างที่
ศึกษานี้ และมิได้เป็นการท�างานปฏิบัติงานภายในพื้นที่อับอากาศ เชื่อมโยงกัน ไปยังพื้นที่อับอากาศที่อยู่ใกล้เคียงได้ เช่น
โดยตรง ตามนิยามของกฎหมายหรือมาตรฐานด้านความปลอดภัย การตกลงของประกายไฟ การถ่ายเทความร้อน หรือ
เป็นการด�าเนินกิจการที่ก่อให้เกิดประกายไฟ Hot Work ในพื้นที่ การไหลย้อนของแรงดันและเปลวไฟ เมื่อเกิดการจุดติด
เปิดหรือพื้นที่ปกติ อันตรายจากงานนี้จึงถือว่าเป็นอันตรายหลัก ภายในพื้นที่ที่มีการสะสมของก๊าซไวไฟ และจากมุมมอง
(Primary hazard) แต่มีปฏิบัติงานในพื้นที่ที่ใกล้กันหรืออยู่ติดกัน ด้านการวิเคราะห์อุบัติเหตุ อันตรายลักษณะนี้มัก
กับพื้นที่ที่ซึ่งมีลักษณะเป็น พื้นที่อับอากาศ (Conf ned Space) หรือ ถูกมองข้าม เนื่องจากผู้ปฏิบัติงานไม่ได้ “เข้าไปท�างาน
พื้นที่ที่มีคุณสมบัติเอื้อต่อการสะสมของก๊าซไวไฟหรือก๊าซพิษ ในพื้นที่อับอากาศ” โดยตรง ส่งผลให้ไม่มีการใช้
อันตราย อันตรายนี้จัดว่าเป็นอันตรายส่วนรอง หรืออาจเรียกได้ว่า มาตรการควบคุมตามข้อก�าหนดของงานในพื้นที่อับ
เป็น อันตรายแฝง (Hidden hazard) อากาศอย่างครบถ้วน เช่น การตรวจวัดบรรยากาศ
ในพื้นที่ที่อยู่ต�่ากว่าหรืออยู่ติดกัน การจัดให้มีระบบ
ระบายอากาศเชิงวิศวกรรมควบคุม รวมถึงการประเมิน
วิศวกรรมสาร l ปีที่ 79 ฉบับที่ 1 มกราคม - มีนาคม 2569 17
